16:02 EDT Thứ năm, 04/06/2020

Danh mục bài viết

Gủi bài viết

Các bài viết

Trang nhất » Bài viết » Lịch sử, danh nhân...

TIẾN SĨ NHỮ TIẾN DỤNG

Thứ hai - 02/03/2020 10:08

Ảnh tượng thờ tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng và cụ bà tại nhà thờ họ Nhữ (xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương
     Tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng sinh giờ tuất, ngày 22 tháng 9 năm Quý Hợi (1623), húy là Lộng, tự Lột Tẩu, hiệu Giới Hiên, tên đi thi là Tiến Dụng. Ông là cháu bảy đời của Tiến sĩ Nhữ Văn Lan(1) (1443-1523). Là nhà khoa bảng nổi danh, có nhiều đóng góp cho nền văn hiến của quê hương và dòng họ.

     Tấm gương sáng về ý trí vượt khó và đức tính nhân hậu
      Ông nguyên quán tại xã Lôi Dương, huyện Đường An, trấn Hải Dương, nay là làng Sồi Cầu, xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. 
Cha húy là Lượng, tự Văn Nghị, hiệu Trực Thông. Mẹ họ Chu(2), hiệu Thục Tiết, sinh năm Ất Tị (1605), mất năm Canh Ngọ (1630). Mẹ mất sớm, Nhữ Tiến Dụng được ông bà ngoại(3) người làng Hoạch Trạch đưa về nuôi. Do xã trưởng Lôi Dương có nhiều sách nhiễu về tiền thuế mà ông chưa đóng kịp, có lần còn thu cả sách vở của ông đem bán, nên khi đi thi, ông đăng ký quê quán tại bên ngoại: xã Hoạch Trạch, huyện Đường An, nay là làng Hoạch Trạch, xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
     Năm lên sáu, bảy tuổi, ông bà cho theo học hai ông thầy đồ là Viên Công và Viên Lễ, lớn lên theo học ông thầy là nhà khoa bảng, nguyên là quan thái sư triều đình, quê thôn Thượng, xã Mộ Trạch(4) (làng Trằm Thượng, hay Mộ Trạch hiện nay). Thiếu vắng sự chăm sóc của cha mẹ, nhưng là người sáng dạ, lại có ý trí vượt khó, luôn chăm chỉ đèn sách, do vậy, năm Nhâm ngọ (1642), 19 tuổi, thi hương(5), ông trúng tứ trường, đỗ hương cống. Năm Ất dậu (1645), 22 tuổi ông lấy vợ là bà họ vũ ở xã Đình Tổ(6) (làng Tó), con gái quan tri phủ Đoan Hùng. Năm Bính Tuất (1646), 23 tuổi, thi Hội trúng tam trường(7), được trao chức Huấn đạo phủ Nghĩa Hưng cũng có nhiều công lao từ bà phu nhân họ vũ đã đảm đang chăm lo việc gia đình để chồng tập trung ôn luyện kinh sử. Năm Giáp Thìn, Cảnh Trị thứ 2 (1664) triều vua Lê Huyền Tông(8), khi đó đã 41 tuổi, ông lại tham gia thi Hội, trúng tứ trường, đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ(9) xuất thân.
     Sách "Hoạch Trạch Nhữ tộc phả" do tiến sĩ Nhữ Đình Toản tu chỉnh năm Cảnh Hưng thứ 6 (1745) ghi: Tính ông chất phác, thuần hậu, sống chan hòa, quan tâm giúp đỡ mọi người xung quanh. Mấy chục năm làm quan lúc vào trầu, khi đi chơi không hề ngồi võng. Khi con trai là Nhữ Đình Hiền đỗ tiến sĩ, hai cha con cùng làm quan trong triều, mở dinh ở phường Thái Miếu, trong nhà nhiều học trò theo học, đi đâu về, nếu vào thẳng nhà lại sợ đám học trò phải thi lễ phiền phức, nên ông bèn xây xây một ngôi hậu đi tắt cho tiện. Mùa hè, tắm rửa, ông không muốn sai người nhà gánh nước, mà sai bắc cầu, làm bến để tự tắm rửa, can ngăn cũng không nghe. Mỗi lần đi tắm gặp phụ nữ có mang đi gánh nước, ông đều thân mang gánh xuống lấy nước mang giúp lên bờ, người đương thời ai cũng khen đức tính nhân hậu của ông.

     Vị quan mẫn cán, liêm khiết và giỏi thiên văn địa lý
     Ông có tiếng là người giữ trong sạch, đương thời tôn là bậc hoạt tiên tức là tiên sống(8). Mẫn cán phụng sự triều đình, hoàn thành nhiều trọng trách được giao, luôn được vua Lê và chúa Trịnh trọng dụng và khen thưởng. Làm quan trải nhiều chức(11): Năm giáp thìn (1664) làm giám sát ngự sử(12) đạo Kinh Bắc. Năm ất tỵ (1665) làm giám sát ngự sử đạo Nam Sơn. Năm bính ngọ (1666) làm giám đốc việc bình lệ - tức tính hộ khẩu và ruộng đất từng làng, rồi định ra mức thuế trung bình hàng năm cho 5-10 năm. Năm kỷ dậu (1669) phụng mệnh tuỳ giá theo chúa Trịnh đi dẹp giặc giã ở Châu Ô(13), Ông suy xét mọi việc đều nghiệm sau đó đựơc phong Hàn Lâm viện Hiệu thảo(14). Năm tân dậu (1681), đi điều tra lại đất đai và phúc lại các tên làng cũ do hoàn thành tốt công việc được ban thưởng 20 quan tiền xanh, 2 dật bạc. Năm quý hợi (1683) được giao chức Hộ khoa Đô cấp sự trung(15). Năm Bính Dần (1686) thăng chức Lễ khoa Đô cấp sự trung… Được triều đình tin tưởng giao tham gia tổ chức, giám thí nhiều kỳ thi hương, thi hội trong các khoa thi Quý Sửu (1673), khoa thi Canh Thân (1680), khoa thi Ất Sửu (1685) v.v…
     Vốn đã giỏi thiên văn địa lý, năm Bính ngọ (1666) lại theo thầy Vũ Tiên sinh ở Yên Dũng để trau dồi thêm, từ đó ông nổi tiếng triều đình là người uyên thâm trong lĩnh vực này. Năm Mậu Ngọ (1678) có động đất lớn xảy ra, gieo quẻ xét việc tâu vừa ý trên, được ban thưởng 20 quan tiền xanh. Năm Nhâm Tuất (1682) được chúa Trịnh tin tưởng giao việc xem đất xây dựng Vương Phủ.

     Góp công tu bổ các công trình tâm linh và nuôi dưỡng truyền thống văn hiến cho quê hương
     Đền Bạch Mã(16) thờ thần Long Đỗ, hay còn gọi Tô Lịch giang thần, một trong tứ trấn linh thiêng của kinh thành Thăng Long. Cuối thế kỷ 17, đền bị hư hỏng, đổ nát. Khi đó, tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng và gia đình sinh sống gần đến Bạch Mã. Ngoài là một vị quan trong triều, ông còn là thầy dạy học và thầy thiên văn, địa lý có uy tín cao tại kinh thành Thăng Long. Ông đã góp công tổ chức việc xây dựng lại đền Bạch Mã. Bài ký trên bia “Bạch Mã thần từ bi ký(17)” dựng năm Chính Hòa thứ tám (1687) ghi: “ngày qua tháng lại gió dập mưa sa chẳng thấy được cảnh kỳ vĩ (của đình) đã có khi xưa nữa. Người đời cầu mong ai có thể chấn hưng lại… Toàn thể quan viên trên dưới ba giáp, Mật Thái, Bắc Thượng, Bắc Hạ, phường Hà Khẩu, huyện Thọ Xương, phủ Phụng Thiên… cùng nhau suy tính và bàn bạc đến thỉnh quan Đô cấp sự trung Lễ khoa là Nhữ Tiến Dụng xem đất, đặt hướng hưng công góp đức để hoàn thành công việc…”. Được thỉnh làm “trưởng ban kiến thiết” khôi phục đền, bằng uy tín và vị thế của mình và con trai là tiến sĩ Nhữ Đình Hiền cũng là quan lớn trong triều, hai người đã vận động được nhiều hoàng thân, quốc thích, hoàng hậu, công chúa và các quan lớn tham gia đóng góp tiền của, hiện vật để xây dựng đến. Văn bia cũng ghi lại, không chỉ đóng góp về công sức, bản thân ông và gia đình cũng tham gia đóng góp tiền, hiện vật cho đợt tu bổ lớn này. Năm 1698, Tiến sĩ Nhữ Đình Hiền khi đi sứ Trung Quốc đã mang một bình sứ to về cúng đền Bạch Mã. Ngày 9 tháng 9 năm Cảnh Hưng(18) thứ 35 (1734), chắt nội ông là Hoàng Giáp Nhữ Công Chấn(19) đã hiến khu đất(20) do tổ tông để lại rộng 18 thước, dài 108 thước bên tả đình để phục vụ việc xây dựng khu văn chỉ, mở rộng đình. Ghi nhận công lao, người xưa đã lập minh bia và khám thờ Tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng (thờ hậu) tại đền Bạch Mã.
     Ngày xưa, với truyền thống tôn sư, trọng đạo, ở kinh đô, tỉnh có văn miếu, ở huyện, xã có văn chỉ là nơi thờ phụng các bậc sư tổ nho học, và vinh danh các bậc tiên hiền. Năm Mậu thân (1668), Tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng đã có công xem đất và tổ chức xây dựng văn chỉ làng Hoạch Trạch ở phía tây của làng. Năm 1843, quan tri phủ thấy vị trí văn chỉ làng Hoạch Trạch là nơi đất tốt, đã bàn với văn nhân trong huyện và nhân dân làng Hoạch Trạch chọn là nơi xây dựng văn chỉ mới của huyện Đường an. Việc làm của tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng có ý nghĩa lớn, nuôi dưỡng truyền thống văn hiến, hiếu học cho quê hương và dòng họ.
     Sự tích kể về chuyện ông được thần ông Đống phù hộ, đó là khi còn nhỏ, thường khi đi học ông hay về qua xứ Đông Hường, đất đó vốn có thần thiêng (tục gọi là ông Đống). Mỗi lần đi đến, thấy một vầng sáng như đuốc đi trước dẫn đường, ông biết rằng được xứ thần trợ giúp. Sau này con trai ông là tiến sĩ Nhữ Đình Hiền, sau khi hoàn thành chuyến đi sứ Trung Quốc (1698), đã làm tờ khai tâu lên xin phong vị thần ông Đống là: Uy dũng Đại Vương”.
     Phu nhân họ Vũ được bố mẹ cầu tự tại chùa xã Phạm Lâm (tục gọi chùa Nội) sinh ra bà. Khi thi đỗ, Tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng đã sửa sang tu lý lại chùa. Khi mất, ông và phu nhân được đúc tượng, lập minh bia ghi rõ thụy, hiệu thờ (hậu) tại chùa. Sau này, cháu nội ông là Tiến sĩ, Thượng thư bộ binh, Tham tụng, Tả Đô đốc, Quốc lão Nhữ Đình Toản lập “Tư Hiếu đường” thờ tổ tiên tại xã Đình Tổ (làng Tó, xã Thái Học) đã rước tượng ông bà về thờ tại hậu cung.

     Đến đời vua Lê Hiển Tông(21), nhờ tử ấm – cháu nội là Tiến sĩ Nhữ Đình Toản làm quan lớn, có nhiều công lao - Ngày 24 tháng 12, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 6 (1745), ông được gia tặng: Đặc Tiến Kim Tử Vinh lộc Đại phu(22), Ngự sử đài, Đô Ngự sử(23), Liên khê bá(24), Trụ Quốc thượng liên. Ngày 01 tháng 10, niên hiệu cảnh Hưng 22 (1761), được gia tặng Đặc Tiến Kim Tử Vinh lộc Đại phu, Công Bộ Thượng thư, tước Liên Khê hầu. Hiện nay, thành phố Hải Dương đã có một đường phố mang tên danh nhân khoa bảng Nhữ Tiến Dụng.
     Ông là người họ Nhữ đầu tiên đến lập nghiệp ở làng Hoạch Trạch, xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương ngày nay. Cuộc đời của ông là một tấm gương sáng để con cháu noi theo về ý trí vượt khó, đức tính nhân hậu, làm quan thì liêm khiết, mẫn cán, luôn giữ sáng đạo làm quan gắn chặt với đạo làm người. Là nhà khoa bảng, ông lập văn miếu (văn chỉ) để bồi đắp vượng khí cho quê hương, nuôi dưỡng, gây dựng truyền thống hiếu học. Ông đã khai mở ra một thời kỳ rực rỡ về khoa bảng của dòng họ Nhữ nơi đây, trong khoảng một trăm năm, ba đời liên tiếp gồm con, cháu, chắt của ông đã có bốn người đỗ đại khoa (tiến sĩ, hoàng giáp, bảng nhãn), một người là tiến sĩ chế khoa (tiến triều), mười lăm người khác đỗ trung khoa (hương cống).
     Ông mở dinh ở xóm Gạo, xã Lôi Dương. Mất ngày 20 tháng 6 năm Kỷ Tỵ (1689), thọ 67 tuổi, mộ táng tại Mả Phóng, xã Lôi Dương (nay là thôn Sồi Cầu, xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương). Tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng được thờ tại Nhà thờ họ Nhữ (thôn Tó, xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương), lễ dâng hương, tế Tổ tổ chức vào ngày 10 tháng giêng ÂL hàng năm. Kỷ niệm ngày mất, 20 tháng 6 hàng năm, con cháu họ Nhữ tổ chức lễ dâng hương thần Long Đỗ và Tiến sĩ Nhữ tiến Dụng tại khám thờ của ông tại đền Bạch Mã, Hà Nội.
Nhữ Đình Văn
Chú thích:
1. Nhữ Văn Lan: Đỗ tiến sĩ năm 1463. Xem thêm bài: Tiến sĩ Nhữ Văn Lan – Cụ Tổ khai khoa họ Nhữ.

2. Mẹ Tiến sĩ Nhữ Tiến Dụng người họ Chu, hiệu Thục Tiết, sinh năm 1605, mất ngày 21 tháng 7 năm 1630. Quê quản: xã Hoạch Trạch, huyện Đường An, phủ Thượng Hồng, xứ Hải Dương.
3. Ông bà ngoại: Ông ngoại họ Chu, tự Tiên Du, bà ngoại hiệu là Từ Tại.

4. Thôn thượng, xã Mộ Trạch: nay là làng Mộ Trạch, xã Tân Hồng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
5. Thi Hương: Theo quy định từ năm 1434, thi Hương tương tự như thi Hội cũng có 4 kỳ. Kỳ I: kinh nghĩa, thư nghĩa; Kỳ II: chiếu, chế, biểu; Kỳ III: thơ phú; Kỳ IV: văn sách.
Thi Hương gồm hai hạng: Qua được 3 kỳ đầu thì đỗ cấp tú tài (tức sinh đồ - tên dân gian là ông Đồ, ông Tú). Qua được cả 4 kỳ thì đỗ cấp cử nhân (tức hương cống - ông Cống, ông Cử). Những người đã đỗ Hương cống thì được vào thi Hội.
Thi Hội cũng có 4 kỳ. Đỗ thi Hội được vào thi Đình.
Thi Đình chỉ thi văn sách,thi tại sân triều đình, đề do vua ra. Thi Đình để phân hạng. Ba người đỗ đầu là Đệ nhất giáp tiến sĩ, được học vị là trạng nguyên, bảng nhãn, tham hoa, gọi là Tam khôi. Tiếp theo là Đệ nhị giáp tiến sĩ, được học vị hoàng giáp. Còn lại là Đệ tam giáp tiến sĩ, được học vị là đồng tiến sĩ.
6. Xã Đình Tổ: Xưa gồm ba thôn là: Đình Tổ, nay là làng Tó (xã Thái Học), Học thôn và Quàn thôn, nay là làng Như, làng Quàn (xã Bình Xuyên), đều thuộc huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương ngày nay.
7. Thi Hội trúng tam trường: Xem chú thích 3.
8. Lê Huyền Tông: (1654 – 1671) tên thật là Lê Duy Vũ, tên khác là Lê Duy Hi, là vị hoàng đế thứ tám của nhà Lê Trung hưng và thứ 19 của triều Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Niên hiệu Cảnh Trị từ năm 1663 đến năm 1671.
9. Đệ tam giáp đồng tiến sĩ: Xem chú thích 3.
10. Theo “Hoạch Trạch Nhữ tộc phả” của tác giả Tiến sĩ Nhữ Đình Toản tu chỉnh năm 1745.
11. Xem chú trích 9,
12. Giám sát ngự sử: Chức quan của Ngự sử đài. Ngự sử đài: là cơ quan có nhiệm vụ giám sát, vạch tội các quan phạm phép, gần giống ngành Thanh tra hiện nay. Đứng đầu là: Đô ngự sử, Phó đô ngự sử, Thiêm đô ngự sử. Dưới ba chức này là các Giám sát ngự sử. Ở các địa phương có các Giám sát ngự sử các đạo.
13. Châu Ô: Phía nam Quảng Trị ngày nay.
14. Hàn lâm viện Hiệu thảo: Là chức quan thuộc Hàn lâm viện. Trong thời Lê Trung hưng, vì kiêng tên chúa Trịnh Kiểm nên Hàn lâm viện Kiểm thảo đổi thành Hàn lâm viện Hiệu thảo. Hàn lâm viện: là cơ quan có nhiệm vụ soạn thảo văn kiện triều đình như chiếu, chỉ, sắc, dụ, chế, thường gồm các học sĩ uyên thâm Nho học, văn hay chữ tốt.
15. Khoa Đô cấp sự trung: Nhà Lê lập ra 6 Khoa: Lại Khoa, Binh Khoa, Hình Khoa, Hộ Khoa, Công Khoa để thực hiện giám sát 6 Bộ tương ứng. Trưởng các Khoa là Đô cấp sự trung, hàm chánh thất phẩm, phó là Cấp sự trung.
16. Đền Bạch Mã: tại số 76 phố Hàng Buồm, Hà Nội. Xây dựng từ thế kỷ 9, thờ thần Long Đỗ - Thành Hoàng đất Thăng Long. Đền Bạch MÃ là một trong Tứ trấn của kinh thành Thăng Long.
17. Ngoài bia dựng năm 1687, trong đền hiện còn 02 tấm bia khác liên quan đến việc hiến đất và tu sửa đền của các cụ tổ họ Nhữ.
18. Cảnh Hưng: Niên hiệu thời vua Lê Hiển Tông từ năm 1740 đến 1786.
19. Nhữ Công Chấn: (1751-1805), đỗ Hoàng giáp năm 1772 là con trai Tiến sĩ Nhữ Đình Toản. Công Chấn làm quan triều Lê Hiển Tông chức Tả thị lang Bộ Lễ, Lại Phiên, sau có tham gia làm quan triều Tây Sơn.
20. Có văn bia và hồ sơ ghi chép tại đền. Xem thêm chú thích 15.
21. Lê Hiển Tông (1717 – 1786), tên húy là Lê Duy Diêu, là vị hoàng đế của nhà Lê Trung hưng cũng như là thứ 26 của nhà Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Ông ở ngôi từ tháng 5 năm 1740, sau khi Trịnh Doanh ép vua Lê Ý Tông nhường ngôi cho ông, đến ngày 17 tháng 7 năm 1786. Ông là con trưởng của vua Lê Thuần Tông, làm vua được 47 năm, thọ 70 tuổi, là vị vua ở ngôi lâu nhất và là vua thọ nhất của nhà Hậu Lê. Đời Hiển Tông chỉ đặt một niên hiệu là Cảnh Hưng.
22. Đặc Tiến Kim Tử Vinh lộc Đại phu: Vinh hàm phong cho quan văn chánh nhất phẩm.
23. Ngự sử đài, Đô Ngự sử: Xem chú thích 10
24. Liên Khê bá: Bá là một tước hiệu do vua ban cho quý tộc. Các tước từ cao xuống thấp là: Tước Công, Hầu, Bá, Tử, Nam.
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: n/a
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin cũ hơn

 

GIới thiệu

BÀI 1: Trang thông tin điện tử HỌ NHỮ VIỆT NAM - Website www.honhuvietnam.com

>BÀI 2: TÀI TRỢ, ĐÓNG GÓP CHO HOẠT ĐỘNG CUẢ HỘI ĐỒNG DÒNG HỌ   Hà Nội, Ngày 01/03/2012 Kính chào các bạn đọc ! Trang Thông tin điện tử Họ Nhữ Việt Nam www.honhuvietnam.com, (.org) do Hội Đồng dòng họ Nhữ Việt Nam quản trị và điều hành. Việc xây dựng và phát triển...

Đăng Nhập

Bài viết mới nhất

TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ HỌ NHỮ VIỆT NAM
www.honhuvietnam.com      E-mail: honhuvietnam@gmail.com

Hotline:                                Fax : +84 4 3 863 1091